Bảo vệ tầng ozone song hành với sử dụng hiệu quả năng lượng

Lợi ích ứng phó biến đổi khí hậu tăng gần gấp đôi

Việt Nam đang thực hiện lộ trình giảm dần nhập khẩu và tiêu thụ các chất được kiểm soát theo Nghị định thư Montreal và bản Sửa đổi, bổ sung Kigali. Trong đó, các giải pháp tập trung vào lĩnh vực làm lạnh và điều hòa không khí, do lượng sử dụng và tồn trữ môi chất làm lạnh trong diện quản lý (như HCFC, HFC) ngày càng tăng. Nhu cầu chủ yếu đến từ bảo quản thực phẩm, dược phẩm, phục vụ sản xuất công nghiệp đến đáp ứng nhu cầu sinh hoạt, thương mại và dịch vụ của người dân.

Trong một thế giới đang nóng lên nhanh chóng, nhu cầu làm mát sẽ tiếp tục gia tăng. Thách thức đặt ra không phải là làm mát nhiều hơn bằng mọi giá, mà là làm mát theo cách hiệu quả hơn, bền vững hơn và có trách nhiệm hơn.

Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), việc sử dụng điều hòa không khí và quạt làm mát hiện chiếm gần 20% tổng lượng điện năng tiêu thụ trong các tòa nhà trên toàn thế giới.

Theo Kế hoạch quốc gia Quản lý, loại trừ các chất làm suy giảm tầng ozone và chất gây hiệu ứng nhà kính được kiểm soát, mục tiêu đến năm 2045, Việt Nam sẽ giảm phát thải 11,2 triệu tấn CO2 tương đương. Cùng với giảm dần các chất HFC (những môi chất có giá trị tiềm năng làm nóng lên toàn cầu cao), đến năm 2030, Việt Nam phấn đấu tăng 50% hiệu suất năng lượng cho các thiết bị sản xuất và nhập khẩu có sử dụng chất kiểm soát so với năm 2022.

Theo Cục Biến đổi khí hậu (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), quá trình giảm dần HFC khi triển khai đồng thời với các giải pháp nâng cao hiệu quả năng lượng của thiết bị lạnh và điều hòa không khí, lợi ích về khí hậu có thể tăng gần gấp đôi.

Định hướng này phù hợp với chủ trương của Việt Nam về chuyển đổi xanh, phát triển kinh tế phát thải thấp, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; đồng thời góp phần thực hiện Đóng góp vào mục tiêu quốc gia tự quyết định (NDC) và nỗ lực đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.

Tháng 6/2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã phê duyệt Dự án “Quản lý bền vững các chất được kiểm soát theo Nghị định thư Montreal” triển khai trong giai đoạn 2026-2031. Một trong những mục tiêu là giảm phát thải khí nhà kính thông qua việc thúc đẩy sử dụng các công nghệ thay thế không có tiềm năng làm suy giảm tầng ozone, GWP thấp và nâng cao hiệu suất năng lượng trong lĩnh vực làm lạnh, điều hòa không khí.

Thời gian qua, Ban Quản lý thuộc Cục Biến đổi khí hậu đã phối hợp chặt chẽ với Ngân hàng Thế giới và Chương trình Môi trường Liên hợp quốc triển khai các hoạt động khởi động, xây dựng kế hoạch thực hiện và chuẩn bị các điều kiện cần thiết để triển khai các hoạt động kỹ thuật theo tiến độ.

Để tăng cường kiểm soát thương mại và chuyển đổi công nghệ trong các lĩnh vực tiêu thụ nhiều môi chất lạnh, dự án đặt trọng tâm là nâng cao năng lực cho cơ quan quản lý nhà nước trong giám sát, kiểm soát hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu các chất HCFC và HFC.

Song song với đó, việc xây dựng, cập nhật và lồng ghép nội dung quản lý các chất được kiểm soát, thực hành giảm thiểu rò rỉ môi chất lạnh, sử dụng môi chất lạnh mới và bảo đảm an toàn được đưa vào chương trình đào tạo của các cơ sở giáo dục nghề nghiệp. Đội ngũ kỹ thuật viên sẽ đóng góp lớn trong việc nâng cao chất lượng lắp đặt, vận hành, sửa chữa và bảo dưỡng thiết bị và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng.

Ngoài ra, các hoạt động nghiên cứu, hoàn thiện chính sách, nâng cao nhận thức và thúc đẩy ứng dụng các công nghệ làm mát thân thiện với khí hậu, tiết kiệm năng lượng cũng được triển khai đồng bộ.

Thí điểm chuyển đổi điều hòa không khí cho tàu hỏa 

Một trong những điểm mới của các dự án lần này là hoạt động thí điểm sản xuất, thử nghiệm và đánh giá công nghệ sử dụng môi chất lạnh có chỉ số GWP thấp cho hệ thống điều hòa trên các toa xe đường sắt. Kết quả thí điểm sẽ cung cấp cơ sở thực tiễn để đánh giá toàn diện về hiệu quả kỹ thuật, độ an toàn, hiệu suất năng lượng, chi phí cũng như tính khả thi của công nghệ này. Từ đó làm căn cứ đề xuất lộ trình chuyển đổi phù hợp với điều kiện thực tế tại Việt Nam.

Song song với đường sắt, dự án còn hỗ trợ giảm tiêu thụ các chất HFC trong mảng sửa chữa, bảo dưỡng điều hòa không khí di động (MAC) thông qua công tác đào tạo và đánh giá kỹ thuật viên bảo dưỡng điều hòa ô tô. Trong hoạt động này, dự án sẽ hỗ trợ thiết bị và tài liệu hướng dẫn cho 7-10 cơ sở đào tạo, trang bị 60 bộ thiết bị cho 7-10 cơ sở đánh giá, cùng 1.500 bộ đồ nghề thực hành cho các kỹ thuật viên.

Bên cạnh đó, dự án cũng tập trung vào việc nghiên cứu, rà soát và đề xuất các biện pháp kỹ thuật và quản lý nhằm giảm dần việc sử dụng HFC, thúc đẩy công nghệ làm mát tiết kiệm năng lượng, GWP thấp trong ngành bất động sản. 

Theo kế hoạch, dự án sẽ kết thúc vào cuối năm 2031 với mục tiêu đồng hành cùng Việt Nam giảm dần việc sử dụng các chất HCFC và HFC, tiến tới chỉ duy trì một tỷ lệ HCFC rất nhỏ dành riêng cho công tác sửa chữa và bảo trì. Đây cũng là căn cứ góp phần đánh giá các tác động kinh tế - xã hội - môi trường của việc loại trừ HFC; đề xuất các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật cho công nghệ thay thế phù hợp với điều kiện Việt Nam; lồng ghép tiêu chí mua sắm xanh vào mua sắm công và xây dựng hướng dẫn quản lý, theo dõi hạn ngạch nhập khẩu các chất thuộc diện kiểm soát.

Trước tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu, các đợt nắng nóng cực đoan gia tăng và nhu cầu sử dụng điều hòa không khí tăng nhanh trên toàn cầu, ngành lạnh đang đối mặt với thách thức lớn: làm thế nào để đáp ứng nhu cầu làm mát ngày càng cao trong khi vẫn giảm tiêu thụ năng lượng và hạn chế phát thải khí nhà kính. Theo Chương trình Môi trường Liên hợp quốc (UNEP), nếu không có các giải pháp can thiệp hiệu quả, nhu cầu làm mát toàn cầu có thể tăng hơn 3 lần vào năm 2050.

Năm 2026, Ngày Lạnh Thế giới có chủ đề “Cool Intelligence” (Làm mát thông minh). Không đơn thuần là sử dụng các công nghệ làm mát hiện đại hay thiết bị tiên tiến, chủ đề nhấn mạnh việc lựa chọn giải pháp phù hợp với nhu cầu thực tế, thiết kế hệ thống tối ưu, lắp đặt đúng kỹ thuật và vận hành hiệu quả trong suốt vòng đời thiết bị. Một hệ thống tốt cần đạt được sự cân bằng giữa hiệu suất, chi phí, độ bền và tác động môi trường.

(Theo: mtcongnghiepxanh.com)